рд╕ीрдзे рдоुрдЦ्рдп рд╕ाрдордЧ्рд░ी рдкрд░ рдЬाрдПं

рд╕ंрджेрд╢

рдоौрд╕рдоी рд╕ंрдХрдЯ рдФрд░ рдЖрдкрджाрдПँ ( Meteorological Hazards and Disasters)

рдоौрд╕рдоी рд╕ंрдХрдЯ рдФрд░ рдЖрдкрджाрдПँ (рдоौрд╕рдо рд╕ंрдмंрдзी рдЦрддрд░े рдФрд░ рдЖрдкрджाрдПँ) рдк्рд░рдХृрдд्рддिрдЬрди्рдп рдЕрдк्рд░рдд्рдпाрд╢िрдд рдРрд╕ी рд╕рднी рдШрдЯрдиाрдПँ рдЬो рдк्рд░ाрдХृрддिрдХ рдк्рд░рдХ्рд░рдоों рдХो рдЗрддрдиा рддीрд╡्рд░ рдХрд░ рджेрддी рд╣ैं рдХि рд╡िрдиाрд╢ рдХी рд╕्рдеिрддि рдЙрдд्рдкрди्рди рд╣ोрддी рд╣ै, рдЪрд░рдо рдк्рд░ाрдХृрддिрдХ рдШрдЯрдиाрдПँ рдпा рдЖрдкрджा рдХрд╣рд▓ाрддी рд╣ै। рдЗрди рдЪрд░рдо рдШрдЯрдиाрдУं рдпा рдк्рд░рдХोрдкों рд╕े рдоाрдирд╡ рд╕рдоाрдЬ, рдЬрди्рддु рдПрд╡ं рдкाрджрдк рд╕рдоुрджाрдп рдХो рдЕрдкाрд░ рдХ्рд╖рддि рд╣ोрддी рд╣ै। рдЪрд░рдо рдШрдЯрдиाрдУं рдоें рдЬ्рд╡ाрд▓ाрдоुрдЦी рд╡िрд╕्рдлोрдЯ, рджीрд░्рдШрдХाрд▓िрдХ рд╕ूрдЦा, рднीрд╖рдг рдмाрдв़, рд╡ाрдпुрдордг्рдбрд▓ीрдп рдЪрд░рдо рдШрдЯрдиाрдПँ; рдЬैрд╕े- рдЪрдХ्рд░рд╡ाрдд, рддрдб़िрдд рдЭंрдЭा, рдЯॉрд░рдиेрдбो, рдЯाрдЗрдлूрди, рд╡ृрд╖्рдЯि рдк्рд░рд╕्рдлोрдЯ, рддाрдк рд╡ рд╢ीрдд рд▓рд╣рд░, рд╣िрдо рдЭीрд▓ рдк्рд░рд╕्рдлोрдЯрди рдЖрджि рд╢ाрдоिрд▓ рд╣ोрддे рд╣ैं। рдк्рд░ाрдХृрддिрдХ рдФрд░ рдоाрдирд╡ рдЬрдиिрдд рдХाрд░рдгों рд╕े рдШрдЯिрдд рд╣ोрдиे рд╡ाрд▓ी рд╕рдо्рдкूрд░्рдг  рд╡ाрдпुрдордг्рдбрд▓ीрдп рдПрд╡ं рдкाрд░्рдеिрд╡ рдЪрд░рдо рдШрдЯрдиाрдУं рдХो рдк्рд░ाрдХृрддिрдХ рдЖрдкрджा рдХрд╣ा рдЬाрддा рд╣ै। рдЗрди рдЖрдкрджाрдУं рд╕े рдЙрдд्рдкрди्рди рд╡िрдиाрд╢ рдХी рд╕्рдеिрддि рдоें рдзрди-рдЬрди рдХी рдЕрдкाрд░ рд╣ाрдиि рд╣ोрддी рд╣ै। рдк्рд░рдоुрдЦ рдк्рд░ाрдХृрддिрдХ рдЖрдкрджाрдУं рдХा рд╡рд░्рдгрди рдиिрдо्рди рдк्рд░рдХाрд░ рд╣ै:- рдЪрдХ्рд░рд╡ाрдд (Cyclone) 30° рдЙрдд्рддрд░ рд╕े 30° рджрдХ्рд╖िрдг рдЕрдХ्рд╖ांрд╢ों рдХे рдмीрдЪ рдЙрдд्рдкрди्рди рд╣ोрдиे рд╡ाрд▓े рдЪрдХ्рд░рд╡ाрддों рдХो рдЙрд╖्рдгрдХрдЯिрдмрди्рдзीрдп рдЪрдХ्рд░рд╡ाрдд рдХрд╣рддे рд╣ैं। рдпे рдЖрдпрдирд╡рд░्рддी рдХ्рд╖ेрдд्рд░ों рдоें рдкाрдП рдЬाрдиे рд╡ाрд▓ा рдПрдХ рдиिрдо्рди рд╡ाрдпुрджाрдм рдЕрднिрд╕рд░рдгीрдп рдкрд░िрд╕ंрдЪрд░рдг рддрди्рдд्рд░ рд╣ोрддा рд╣ै। рдЗрд╕ рдЪрдХ्рд░рд╡ाрдд рдХा рдФрд╕рдд рд╡्рдпाрд╕ рд▓рдЧрднрдЧ 640 рдХिрдоी...
рд╣ाрд▓ рдХी рдкोрд╕्рдЯ

рдЪिрди्рддрдирдлрд▓рдХ рд╕्рдеाрдиाрди्рддрд░рдг (Paradigm Shift)

рдЪिрди्рддрдирдлрд▓рдХ рд╕्рдеाрдиाрди्рддрд░рдг (Paradigm Shift) рдХुрд╣рди рдХे рд╡िрдЪाрд░ рд╕े рд╕ाрдоाрди्рдп рд╡िрдЬ्рдЮाрди рдХे рд╡िрдХाрд╕ рдоें рдЕрд╕ंрдЧрддिрдпों рдХे рдЕрд╡рд╕ाрджрди рддрдеा рд╕ंрдЪрдпрди (Accumulation) рдоें рд╕ंрдХрдЯ рдХी рд╕्рдеिрддि рдЙрдд्рдкрди्рди рд╣ोрддी рд╣ै, рдЬो рдЕрди्рддрддः рдХ्рд░ाрди्рддि рдХे рд░ूрдк рдоें рдк्рд░рдХрдЯ рд╣ोрддी рд╣ै। рдпрд╣ рдХ्рд░ाрди्рддि рдирдП рдЪिрди्рддрдирдлрд▓рдХ рдХो рдЬрди्рдо рджेрддी рд╣ै। рдЬрдм рдирд╡ीрди рдЪिрди्рддрдирдлрд▓рдХ рдЕрд╕्рддिрдд्рд╡ рдоें рдЖрддा рд╣ै рд╡рд╣ рдкुрд░ाрдиे рдЪिрди्рддрдирдлрд▓рдХ рдХो рд╣рдЯाрдХрд░ рдЙрд╕рдХा рд╕्рдеाрди рд▓े рд▓ेрддा рд╣ै। рдЪिрди्рддрдирдлрд▓рдХ рдХे рдкрд░िрд╡рд░्рддрди рдХी рдЗрд╕ рдк्рд░рдХ्рд░िрдпा рдХो 'рдЪिрди्рддрдирдлрд▓рдХ рдк्рд░рдШाрдд' (Paradigm Shock) рдпा 'рдЪिрди्рддрдирдлрд▓рдХ рд╕्рдеाрдиाрди्рддрд░рдг (Paradigm Shift) рдХे рдиाрдо рд╕े рдЬाрдиा рдЬाрддा рд╣ै। рдз्рдпाрддрд╡्рдп рд╣ै рдХि рдЗрд╕ рдк्рд░рдХ्рд░िрдпा рдоें рдкुрд░ाрдиे рдЪिрди्рддрдирдлрд▓рдХ рдХो рдкूрд░्рдгрд░ूрдк рд╕े рдЕрд╕्рд╡ीрдХाрд░ рдпा рдкрд░िрд╡्рдпрдХ्рдд рдирд╣ीं рдХिрдпा рдЬा рд╕рдХрддा, рдЬिрд╕рдХे рдХाрд░рдг рдХोрдИ рдЪिрди्рддрдирдлрд▓рдХ рдкूрд░्рдгрд░ूрдк рд╕े рд╡िрдирд╖्рдЯ рдирд╣ीं рд╣ोрддा рд╣ै। рдЗрд╕ рдЧрдд्рдпाрдд्рдордХ рд╕ंрдХрд▓्рдкрдиा рдХे рдЕрдиुрд╕ाрд░ рдЪिрди्рддрдирдлрд▓рдХ рдЬीрд╡рди्рдд рд╣ोрддा рд╣ै рдЪाрд╣े рдЗрд╕рдХी рдк्рд░рдХृрддि рд╡िрдХाрд╕ाрдд्рдордХ рд░ूрдк рд╕े рдЕрдерд╡ा рдЪрдХ्рд░ीрдп рд░ूрдк рд╕े рд╣ो। рдЬрдм рдк्рд░рдЪрд▓िрдд рдЪिрди्рддрдирдлрд▓рдХ рд╡िрдЪाрд░ рдкрд░िрд╡рд░्рддрди рдпा рдирд╡ीрди рд╕िрдж्рдзाрди्рддों рдХी рдЖрд╡рд╢्рдпрдХрддाрдУं рдХो рдкूрд░्рдг рдирд╣ीं рдХрд░ рд╕рдХрддा рд╣ै, рддрдм рд╕рд░्рд╡рд╕рдо्рдорддि рд╕े рдирдП рдЪिрди्рддрдирдлрд▓рдХ рдХा рдк्рд░ाрджुрд░्рднाрд╡ рд╣ोрддा рд╣ै। рдЕрдз्рдпрдпрди рдХ्рд╖ेрдд्рд░ рдХे рдЙрдкाрдЧрдо рдоें рд╣ोрдиे рд╡ाрд▓े рдЗрд╕ рдкрд░िрд╡рд░्рддрди рдХो рдЪिрди्рддрдирдлрд▓рдХ рд╕्рдеाрдиाрди्рдд...

рдЧुрдгाрдд्рдордХ рдмрдиाрдо рдоाрдд्рд░ाрдд्рдордХ (Qualitative Vs Quantitative)

рдЧुрдгाрдд्рдордХ рдмрдиाрдо рдоाрдд्рд░ाрдд्рдордХ   (Qualitative Vs Quantitative) рдЕрдиुрд╕рди्рдзाрди рдХे рд╕рдордп рдЕрдз्рдпрдпрди рдХे рдоुрдЦ्рдп рдмिрди्рджु рдХे рдЖрдзाрд░ рдкрд░ рдХाрд░्рдпрдк्рд░рдгाрд▓ी рдХा рдЪрдпрди рдХрд░рдиा рдПрдХ рдмрд╣ुрдд рд╣ी рдорд╣рдд्рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рдиिрд░्рдгрдп рд╣ोрддा рд╣ै। рдХिрд╕ी рд╡िрд╢्рд▓ेрд╖рдг рдХो рдЬाрдирдиे рдХा рдоुрдЦ्рдп рддрд░ीрдХा рд╣ोрддा рд╣ै-рдЧुрдгाрдд्рдордХ рд╡िрд╢्рд▓ेрд╖рдг рдпा рдоाрдд्рд░ाрдд्рдордХ рд╡िрд╢्рд▓ेрд╖рдг। рдЕрдиुрд╕рди्рдзाрди рдХे рд╕рдордп рдРрд╕े рдЕрдиेрдХ рд▓ोрдЧ рд╣ोрддे рд╣ैं рдЬो рдЗрди рджो рдЕрд╡рдзाрд░рдгाрдУं рдХे рдмीрдЪ рдЕрди्рддрд░ рдирд╣ीं рдХрд░ рдкाрддे рд╣ैं। рдЗрд╕ рдк्рд░рдХाрд░ рд╕े рд╡рд╣ рдЧрд▓рдд рддрде्рдпों рдХी рдУрд░ рдЕрдЧ्рд░рд╕рд░ рд╣ोрддे рд╣ैं рдЬो рдн्рд░ाрдордХ рд╣ोрддा рд╣ै। рдпрджि рд╡िрд╢्рд▓ेрд╖рдг рд╕рдЯीрдХ рд╡ рдиिрд░рди्рддрд░рддा рдХे рд░ूрдк рдоें рдХिрдпा рдЬाрдП рддो рд╣рдо рдкाрдПँрдЧे рдХि рдоाрдд्рд░ाрдд्рдордХ рд╡िрд╢्рд▓ेрд╖рдг рдПрдХ рдЪрд░рдо рдФрд░ рдЧुрдгाрдд्рдордХрддा рдкрд░ рд╣ी рдиिрд╣िрдд рд╣ोрддा рд╣ै। рдЬाрдирдХाрд░ी рдПрдХрдд्рд░ рдХрд░рдиे рдХा рдорд╣рдд्рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рддрд░ीрдХा рд╡ैрдЬ्рдЮाрдиिрдХ рдбेрдЯा рд╕ंрдЧ्рд░рд╣ рдоें рдЕрд╡рд▓ोрдХрди рдХे рджो рднिрди्рди-рднिрди्рди рддрд░ीрдХे рд╣ैं рдЕрд░्рдеाрдд् рдЧुрдгाрдд्рдордХ рдФрд░ рдоाрдд्рд░ाрдд्рдордХ । рдЗрди рджोрдиों рдХी рд╕ुрд╡िрдзाрдУं рд╕े рдорддрднेрдж рдХो рд╕рд╣ी рд╡ рд╕рдЯीрдХ рд░ूрдк рдоें рдЙрдЬाрдЧрд░ рдХिрдпा рдЬाрддा рд╣ै рдЬिрд╕рд╕े рдПрдХ рд╕рд╣ी рдиिрд╖्рдХрд░्рд╖ рдкрд░ рдкрд╣ुँрдЪा рдЬा рд╕рдХे। рдЗрд╕рдХे рд▓िрдП рдЗрди рджोрдиों рдХा рднिрди्рди-рднिрди्рди рдЕрдз्рдпрдпрди рдЖрд╡рд╢्рдпрдХ рд╣ोрддा рд╣ै рдЬिрд╕рдХा рд╡िрд╡рд░рдг рдЕрдЧ्рд░рд▓िрдЦिрдд рд╣ै рдЧुрдгाрдд्рдордХ рдЕрд▓рдЧ-рдЕрд▓рдЧ рд╢ैрдХ्рд╖рдгिрдХ рд╡िрд╖рдпों рдоें рд╡िрдиिрдпोрдЬिрдд рдкाрд░рд╕्рдкрд░िрдХ рд░ूрдк рд╕े рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рд╡िрдЬ्рдЮाрди, рд╕ाрде рд╣ी рдмाрдЬाрд░ рдЕрдиुрд╕рди्рдзाрди рдФрд░ рдЕрди्рдп рд╕рди्рджрд░्рднों рдоे...